Kablo Kesit Hesabı Kablo Seçimi Nasıl Yapılır?

Elektrik Kablosu Seçiminde Önemli Kriterleri

Günlük hayatımızda elektriğin ne kadar önemli olduğunun farkında mıyız? Elektriğin bize sağladığı yardım sadece rutin işlerimizi kolaylaştırmakla da sınırlı değil, örneğin hastanelerde de hayati önem taşıyan durumlarda da elektrik yanı başımızda. Elektrik enerjisinin etkin kullanımı için kaynağından bize ulaşan son noktasına kadar sağlıklı ve güvenli  bir şekilde iletilmesi şart. Bu iletimi sağlamaya yardımcı olan, elektriğin can damarları da diyebileceğimiz en önemli unsur ise kablolardır.

Sizler için bu yazımızda bu kadar önem taşıyan kablolar ile ilgili farkında olmadığımız bir çok farklı kriteri örneğin; Kablo seçimi nasıl yapılır? Kablo çeşitleri nelerdir? Ve Kablo kesitleri nelerdir?, Kablo kesitleri hangi parametreler dikkate alınarak seçilir? Ya da Kesit hesabı nasıl yapılır?, Kablo kesiti mm2 nedir?, Kablo kesiti hesabı neye göre belirlenir? gibi soruların cevaplarını derledik.

Elektrik Kablo Seçimi Nasıl Yapılır?

Elektrik kabloları elektriğin güvenli ve minimum kayıp ile kaynaktan itibaren ulaşacağı noktaya iletilmesini sağlayan araçlardır. Basitçe anlatmak gerekirse, iletken (iç kısımda bulunan elektronların aktarılarak akım oluşturduğu tel) ve yalıtkan (iletken telin dışını kaplayarak dış etkenlerden koruyan, elektriğin güvenli aktarımını sağlayan plastik kaplama) olmak üzere iki temel kısımdan oluşan kablolar, elektrik enerjisinin üretim noktasından (santral) ulaşacağı nihai noktaya kadar kadar iletildiği kanallardır. Bu kablolar çeşitli gerilim seviyelerine ve kesitlere sahiptir.

Kablolar sahip oldukları özellikleri (bakır iletkenli, PVC izolesi, tek damarlı, halojensiz, vb.), kullanım amaçları (alüminyum iletken, bakır iletken, kumanda ve sinyal kabloları, vb.) ve ihtiyaçlara göre (fiber kablo, telefon veri iletimi, standart elektrik kabloları, vb.) çeşitlerine ayrılır. 

Günümüzde etrafımız kablolarla sarılı desek hiç yanlış olmaz. Okyanuslar altından geçen kablolar ile kıtalar arası iletişimin sağlandığı çağımızda enerji ihtiyacının giderek artması ile birlikte kablolar toprak altı, açık hava ve su altında kullanılmaktadır.   Kablo seçiminde öncelikle kablonun kullanılacağı ortam tespit edilmelidir. Karşılaşılabilecek çevresel faktörlere (ısı, nem, hava şartları) uygun bir kablo seçimi minimum hasarla elektriğin sürekli akışını sağlayacaktır. 

Kablo tipini belirlerken izolasyon güvenliği, yangına dayanıklılık ve maliyet ana kriterlerdir. Kullanılacak kablo tipini seçerken hangi ortamda kullanılacağı, kullanılacağı amaç, maruz kalacağı çevresel faktörler ve olası etkilere karşı vereceği tepkiler göz önüne alınarak yapılmalı. Bunun için uygun kablonun belirlenmesinde kablo kesit hesabı, uygulama yeri, iletilecek elektriğin gücü ve mesafe değerleri iyice belirlenmeli. Ayrıca seçilen kabloların yapı malzemeleri yönetmeliğince (CPR-Construction Products Regulation) onaylı EN 50575 uygunluğuna bakılmalı ve CE işaretlemesi bulunan malzemeler seçilmeli. Aksi takdirde yanlış kablo seçimleri çeşitli kazalara, can ve mal hasarına sebep olacaktır.

Kablo Kesit Hesabı Nedir?

Kablo kesiti elektriksel iletkenin elektriksel büyüklüğüdür. Elektriğin iletileceği kablonun en doğru ve güvenli biçimde seçilebilmesini sağlayan en önemli etken kablo kesitidir. Kablo kesiti hesabı çeşitli faktörlere bağlıdır. Kablo kesiti hesabı detaylı ve dikkatli yapılması gereklidir. Böylece olası hasar ve maliyetlerin önüne geçilir.. Günümüzde gerekli parametreler ile birlikte kablo kesiti hesabını kolayca yapabileceğiniz programlar bulunmaktadır. Ayrıca kesit hesabı çeşitli tablo ve formülasyonlar ile de hesaplanabilmektedir.

Kablo Kesit Hesabı Neye Göre Belirlenir?

Kablo kesitinin hesaplanabilmesi için kablo kesit hesabına etki eden faktörlerin bilinmesi gerekir. En önemli unsur olan güvenlik öncelikli olarak, maliyet faktörleri de göz önüne alınarak kablo kesit hesabı yapılmalıdır. Kullanım amacına uygun iletkenin tipi, mesafe, yalıtım maddesi, gerilim ve faz sayısı gibi değerler bilinmelidir. Aynı zamanda kablo akım taşıma kapasitesi, kısa devre akımı ve gerilim düşümü gibi faktörler de hesaplanmalıdır.

Kablo Kesitleri Hangi Parametrelere Göre Seçilir?

Kablo kesiti hesaplanması üç ana parametreye bağlıdır: Akım taşıma kapasitesi, kısa devre akımı ve gerilim düşümü. Bu üç parametre doğru kablo kesitini hesaplamada ve uygun kablo seçimini yapmaya yardımcı olur.

Akım taşıma kapasitesi, kablo kesit hesabında doğrudan etkilidir, ve kullanılacak olan kablonun sağlam ve güvenli bir biçimde kullanıma devam edilebileceği azami akım değerine denir. Kullanılan kablo sıcaklık faktörüne karşı sağlam bir şekilde görevini yerine getirmelidir. Kablonun dayanabileceği sıcaklık derecesine ve azami akım dayanıklılığına kadar değerlendirilmesi gerekir. Akım kablo üzerinden geçebilecek seviyeden fazla olursa ısınır ve yalıtkan kısma zarar verir.

Kısa devre akımı, kısa devre oluşan bölgede, kısa devre süresi boyunca akan akım miktarıdır. Zamana göre değişkenlik gösteren bir parametredir. 

Gerilim düşümü ise iletkenin kendi iç rezistansından kaynaklanan kayıplar nedeniyle gerilimin, kaynaktan yüke taşınana kadar geçen mesafede azalmasına denir. Kaynaktan yüke olan mesafe uzadıkça bu kayıp artar. Bu sebeple kesitin büyütülmesi gerekir. 

Bu parametreler göz önünde bulundurularak üç farklı kablo kesiti elde edilir. Belirlenen üç kesit arasından en büyüğe denk olan kesit seçilerek güvenli kablo iletken boyutuna karar verimelidir.. 

Kablo kesitininin doğru belirlenmesi önemli bir unsurdur. Kesit uygun olmazsa ısınma kaynaklı kablolarda hasar oluşabilir. Küçük belirlenen kesitte yüksek gerilim sonucu arızalar meydana gelebilir ve cihazlar hasar görür. Büyük kesit sonucu ise istenmeyen maliyet artışı görülebilir. En uygun kesitin seçilmesi hem sık sık meydana gelecek arızaların önüne geçer, istemeyen maliyetleri engeller, hem de güvenliği sağlar. Böylece enerji akışının sorunsuz bir şekilde sürekliliği sağlanır.